Sálfræðiþjónusta færð undir sjúkratryggingar

Sálfræðiþjónusta færð undir sjúkratryggingar

Þingið samþykkti í gær með einhljóða samþykki að fella nauðsynlegar sálfræðimeðferðir og aðrar klínískar viðtalsmeðferðir undir greiðsluþátttökukerfi Sjúkratrygginga Íslands. Eru þetta frábærar fréttir og mun verða mikil umbót fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu og komin tími til að litið sé á geðheilbrigði sem part af almennu heilsfari.

Greinina og viðtalið má nálgast hér.

Að huga að andlegri vellíðan í samkomubanni

Að huga að andlegri vellíðan í samkomubanni

Hvernig birtist erfið líðan í ástandinu sem nú er

Öll bregðumst við misjafnlega við streituvaldandi aðstæðum. Hvernig hver og einn bregst við faraldrinum getur verið háð bakgrunni þínum, hlutunum sem gera þig frábrugðinn öðru fólki og samfélaginu sem þú býrð í.

Fólk sem gæti fundið sterkari streitu á álgastímanum sem nú er, er meðal annars

  • Eldra fólk og fólk með langvinna sjúkdóma sem eru í meiri hættu á COVID-19
  • Börn og unglingar sem hafa takmarkaðri skilning og aðgengi að upplýsingum
  • Fólk sem hjálpar til við að vinna á COVID-19, eins og læknar og aðrir heilbrigðisaðilar, eða þeir sem veita fyrstu hjálp.
  • Fólk sem glímir við geðheilsuvandamál, þ.m.t. áfengis- og vímuefnaneyslu.

Kvíði og streita við smitfaraldur geta komið fram sem:

  • Ótti og áhyggjur af eigin heilsu og heilsu ástvina þinna
  • Breytingar á mat- eða svefnmynstri
  • Erfiðleikar með að sofa eða einbeita sér
  • Versnun langvinnra heilsufarsvandamála
  • Aukin notkun áfengis, tóbaks eða annarra lyfja
  • Minni virkni, sérstaklega ánægjulegra hluta
  • Pirringur eða reiði af litlum hlutum

Hér að neðan eru nokkur góð ráð sem geta hjálpað.

1.Skipuleggðu hagnýta hluti

Finndu út hvernig þú getur útvegað allar heimilisbirgðir sem þú þarft á meðan sóttkvíini stendur. Þú getur athugað með heimsendingar eða gætir prófað að spyrja nágranna, vini og fjölskyldu.

Athugaðu hvernig þú getur áfram haft aðgang að þeirri þjónustu og stuðningi sem þú þarft til að sinna líkamlegri eða geðrænni heilsu þinni eins og mögulegt er. Láttu þjónustuaðila þína vita að þú dveljir heima og ræddu við þá um hvernig þú getur haldið áfram að fá stuðning heima við.

Ef þú þarft á reglulegri lyfjagjöf að halda hafðu þá samband við heimilislækni þinn eða heilsugæslu og fáðu upplýsingar um hvernig þessi þjónusta verði á meðan sóttkví stendur yfir. Hægt er að endurnýja lyfseðla í gegnum síma og á netinu í gegnum  heilsugæsluna þína og á Heilsuvera.is Sum apótek bjóða upp á heimsendingar lyfja.

Ef að þú hefur verið að styðja eða hugsa um aðra, hvort sem er heima hjá þér eða með því að heimsækja þá reglulega, hugaðu þá að því hver gæti stigið inn fyrir þig og hjálpað þér á meðan þú dvelur heima í sóttkví.

 

2. Haltu tengslum við aðra

Að viðhalda heilbrigðu sambandi við fólk sem þú treystir er mikilvægt fyrir andlega líðan þína. Hugsaðu um hvernig þú getur verið í sambandi við vini og fjölskyldu á meðan þú ert heima – í síma, með skilaboðum, myndsímtölum eða á netinu – hvort sem það er fólk sem þú sérð oftast eða tengir aftur við gamla vini eða nágranna.

Fullt af fólki finnst ástandið í dag erfitt, svo það að setja sig í samband gæti hjálpað þeim líka.

 

3. Talaðu um áhyggjur þínar

Mundu að það er í lagi að deila áhyggjum þínum með öðrum sem þú treystir – það gæti hjálpað þeim líka. Þú getur líka prófað hjálparsíma eða netspjall en mörg samtök og fyrirtæki bjóða upp á slíka þjónustu.

 

4. Hugaðu að líkamlegri hreyfingu

Líkamleg heilsufar okkar hefur raunverulega áhrif á tilfinning okkar. Reyndu að ganga úr skugga um að þú og fjölskylda þín borði hollan og næringarríkan mat, drekki nóg vatn og hreyfir þig reglulega.

Forðastu að reykja eða nota eiturlyf og reyndu að drekka ekki of mikið áfengi. Það getur verið auðvelt að falla í óheilsusamlegt hegðunarmynstur sem endar með því að láta þér líða verr.

Farðu út í göngutúr eða að hlaupa ef þú getur, eða prófaðu að finna líkamsræktarmyndbönd sem þú getur gert heima. Margar líkamsræktarstöðvar eru einnig farnar að bjóða upp á fjarþjálfun sem þú getur kannað.

 

5. Vertu meðvituð/aður um erfiðar tilfinningar

Áhyggjur vegna koronaveirunnar eru fullkomlega eðlilegar. Sumt fólk getur þó fundið fyrir miklum kvíða sem getur haft áhrif á daglegt líf þeirra.

Reyndu að einbeita þér að því sem þú getur stjórnað, svo sem hvernig þú hegðar þér, við hvern þú talar við og hvaðan þú færð upplýsingar frá.

Það er holt að viðurkenna að sumir hlutir eru ekki undir stjórn þinni, en ef þú hefur stöðugar hugsanir um ástandið og finnur fyrir miklum kvíða eða yfirþyrmandi áhyggjum, þá eru nokkrir hlutir sem þú getur reynt að gera til að hjálpa við að stjórna kvíða þínum, eins og að hlusta á hugleiðslumyndbönd um andlega vellíðan.

 

6. Ekki vera límdur við fréttirnar

Reyndu að takmarka þann tíma sem þú eyðir í að horfa á, lesa eða hlusta á umfjöllun um útbreiðslu koronuveirunnar, þ.m.t. á samfélagsmiðlum, og íhugaðu að slökkva á fréttatilkynningum í símanum.

Þú getur stillt þér ákveðinn tíma til að lesa uppfærslur eða takmarkað þig við að athuga nokkrum sinnum á dag.

Notaðu áreiðanlegar heimildir – svo sem vefsíðu Landlæknis – og taktu upplýsingum frá fréttum, samfélagsmiðlum eða öðru fólki með ákveðinni gagnrýni.

 

7. Haltu áfram að gera ánægjulega hluti

Ef við erum með áhyggjur, kvíða, einmana eða langt niðri, getum við hætt að gera hluti sem við höfum venjulega gaman af.

Gerðu tilraun til að einbeita þér að uppáhalds áhugamálinu þínu ef það er eitthvað sem þú getur enn gert heima. Ef ekki, gæti það hjálpað að velja eitthvað nýtt til að læra heima – það eru fullt af góðum hugmyndum á netinu.

 

8. Taktu tíma til að slaka á

Þetta getur hjálpað við erfiðar tilfinningar og áhyggjur og bætt líðan okkar. Slökunartækni getur einnig hjálpað við að takast á við kvíða tilfinningar.

 

9. Búðu til þína daglegu rútínu

Lífið er að breytast um stund og hvort sem þú dvelur heima að sjálfdáðum eða ert í sóttkví, þá er líklegt að þú finnir fyrir einhverjum truflunum á daglegum venjum þínum. Hugaðu að hvernig þú getur aðlagað og búið til nýjar venjur og sett þér markmið.

Það gæti reynst gagnlegt að skrifa áætlun fyrir daginn eða vikuna þína. Ef þú ert að vinna að heiman, reyndu að fara á fætur og vera tilbúinn á sama hátt og venjulega, haltu þig við sama tíma og þú myndir venjulega vinna ef þú ert heimavinnandi og haldtu þig við sömu svefnrútínu.

Þú getur sett inn nýjan tíma fyrir daglegt æfingar heima og valið ákveðin tíma til að þrífa, lesa, horfa á sjónvarpið eða elda.

 

10. Passaðu upp á svefninn þinn

Góður svefn skiptir miklu máli hvernig okkur líður, svo það er mikilvægt að fá nóg.

Reyndu að viðhalda venjulegu svefnmynstri þínu og haltu þig við góða svefnvenjur.

 

11.Haltu huganum virkum

Lestu, skrifaðu, spilaðu leiki, gerðu krossgátur, kláruðu Sudoku þrautir, kláruðu púsluspil eða prófaðu að teikna og mála. Hvað svo sem það er, finndu eitthvað sem hentar þér.

Vegna Covid 19 – Vinsamlega lesið

Vegna Covid 19 – Vinsamlega lesið

Vegna Covid 19 – Vinsamlega lesið

Í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem nú ríkja viljum við vekja athygli á örfáum atriðum:

Starfsemi okkar mun haldast að mestu óbreytt að svo stöddu en hluti meðferðaraðila okkar býður einnig upp á fjarviðtöl fyrir þá sem þess óska.

Hægt er að fá nánari upplýsingar og óska eftir slíku viðtali í síma 517-1718 eða með tölvupósti á mottaka@asm.is.

Þeim sem óska eftir fjarviðtali verður sendur hlekkur í tölvupósti sem vísar á fjarfundabúnað Kara Connect. Þar er hægt að skrá sig inn á auðveldan hátt og óska eftir viðkomandi fagaðila hjá okkur.

Fyrir þá sem vilja mæta í viðtöl í húsnæði okkar viljum við taka fram að við förum eftir ráðleggingum Almannavarna varðandi smitvarnir á stofunni. Spritt og handþurrkur eru tiltækar bæði á biðstofu og inn í viðtalsherbergjum og allir yfirborðs- og snertifleti eru sótthreinsaðir daglega, inngangar á stofuna eru hafðir opnir og meðferðaraðilar sjá um að opna og loka sínum viðtals herbergjum. Þá biðjum við fólk að hafa með sér eigin drykkjarföng þar sem ekki verður boðið upp á slíkt að svo stöddu vegna smitvarna.

Að lokum viljum við biðla til allra þeirra sem eiga bókað viðtal í húsnæði okkar á næstunni og finna fyrir flensueinkennum eða hafa verið á áhættusvæðum covid-19 veirunnar að seinka tímanum eða óska eftir fjarviðtali í síma 517-1718 eða með tölvupósti á mottaka@asm.is.

Af­ger­andi áhrif á þroska og vel­ferð

Af­ger­andi áhrif á þroska og vel­ferð

Gunnlaug Thorlacius, formaður Geðverndarfélags Íslands, og Kjartan Valgarðsson, framkvæmdastjóri félagsins.
Gunn­laug Thorlacius, formaður Geðvernd­ar­fé­lags Íslands, og Kjart­an Val­g­arðsson, fram­kvæmda­stjóri fé­lags­ins. mbl.is/Á​rni Sæ­berg

Umönn­un barna fyrstu árin, allt frá getnaði, hef­ur áhrif á allt þeirra líf og gagn­reynd­ar rann­sókn­ir sýna að tím­inn frá getnaði til tveggja ára ald­urs er af­ger­andi fyr­ir þroska og vel­ferð barna. Megin­áhersla Geðvernd­ar­fé­lags Íslands er á til­finn­inga- og geðheil­brigði ungra barna en fé­lagið verður 70 ára á morg­un.

Kjart­an Val­g­arðsson, fram­kvæmda­stjóri Geðvernd­ar­fé­lags Íslands, seg­ir að fé­lagið hafi verið stofnað við gjör­ólík­ar aðstæður þeim sem nú eru og um frum­kvöðla­starf­semi hafi verið að ræða. Ekk­ert viðlíka starf eða hugs­un var í gangi á þess­um tíma.

Geðvernd­ar­fé­lag Íslands var stofnað 17. janú­ar 1950. Fé­lagið var stofnað sam­kvæmt til­lögu sem kom fram á 40 ára af­mæli Lækna­fé­lags Reykja­vík­ur í nóv­em­ber 1949.

Á stofn­fundi Geðvernd­ar­fé­lags­ins flutti dr. Helgi Tóm­as­son, fyrsti formaður þess, er­indi um geðvernd sem birt­ist í Les­bók Morg­un­blaðsins 1950. Þar sagði hann m.a.: „Auðvitað get­ur menn greint á á þess­um sviðum heil­brigðis­fræði eins og öðrum sviðum henn­ar, en um vissa hluti geta flest­ir sam­ein­ast, vissa hluti, sem all­flest­um finn­ast æski­leg­ir, þó þá greini á um leiðir og þær séu oft tor­sótt­ar. Það t.d. hef­ur ekki verið átaka­laust að berj­ast við sóðaskap­inn, bæði utan húss og inn­an og mikið vant­ar enn á, að á hon­um hafi verið sigrazt eða menn komið sér sam­an um, hvernig það verði bezt gert. Samt sem áður dett­ur eng­um í hug annað en að halda bar­átt­unni sleitu­laust áfram og fórna til þess stór­fé.

En um and­leg­an sóðaskap hafa menn varla þorað að ræða ennþá, hvað þá held­ur að láta sér detta í hug þann mögu­leika að hefja bar­áttu gegn hon­um. Það á því langt í land að “mental hygiene” eða geðvernd taki sér slíkt viðfangs­efni.

Aft­ur á móti hef­ur mönn­um smám sam­an verið að lær­ast hvað má bjóða fólki á ýms­um aldri, hvernig má best hag­nýta and­ans krafta, hvers um sig. Mönn­um hef­ur smám sam­an verið að lær­ast, að hug­ar­ástand manns mót­ar viðhorf hans til lífs­ins, ræður úr­slit­um um, hvort maður­inn sé ham­ingju­sam­ur eða óham­ingju­sam­ur. Í bar­átt­unni gegn geðsjúk­dóm­um, stór­um og smá­um, er mönn­um orðið æ ljós­ara að auk­inn skiln­ing­ur al­menn­ings, aðstand­enda og sjúk­lings­ins sjálfs á eðli sjúk­leik­ans er meg­in atriði til þess að fá bata og einnig oft til að fyr­ir­byggja að verða veik­ur … Heil­brigði er nú á dög­um skil­greind sem and­leg, lík­am­leg og fé­lags­leg vellíðan. Lang­sam­lega meg­in­hluti lækn­is­starf­sem­inn­ar hef­ur miðazt við að styðja og efla svo­nefnda lík­am­lega vellíðan mann­anna. Upp á síðkastið hef­ur og fé­lags­legu hliðinni verið æ meiri gaum­ur gef­inn. En til hvers væri að veita mönn­um lík­am­lega og fé­lags­lega vellíðan ef þeir ekki gætu not­fært sér hana vegna and­legra ágalla.

Geðheil­brigði skipt­ir því meg­in­máli fyr­ir alla menn.

Brýn­ustu verk­efni geðvernd­ar­fé­laga er að vinna að for­vörn­um og aukn­um skiln­ingi á geðrösk­un­um ásamt bættri meðferð og aðbúð hinna geðsjúku, sem bygg­ir á auk­inni þekk­ingu sem aflað er með rann­sókn­um og að vinna gegn for­dóm­um sem geðsjúk­ir verða oft fyr­ir. Hluti af þess­um verk­efn­um er að rjúfa ein­angr­un geðsjúkra og gæta þess að þeir njóti jafn­rétt­is á við aðra borg­ara,“ seg­ir í grein Helga Tóm­as­son­ar í Les­bók Morg­un­blaðsins.

Rekst­ur­inn barn síns tíma

Að sögn Gunnlaugar Thorlacius, formanns Geðverndarfélags Íslands, voru vernduðu heimilin …
Að sögn Gunn­laug­ar Thorlacius, for­manns Geðvernd­ar­fé­lags Íslands, voru vernduðu heim­il­in rek­in í sam­starfi við Land­spít­al­ann. mbl.is/​​Hari

Kjart­an seg­ir að eðli máls­ins sam­kvæmt hafi áhersl­an hjá fé­lag­inu fyrstu árin og ára­tug­ina verið á end­ur­hæf­ingu. „Að koma geðsjúk­um af göt­unni og í skjól. Það skýr­ir áherslu fé­lags­ins og aðkomu að upp­bygg­ingu á Reykjalundi, vernduð heim­ili sem Geðvernd­ar­fé­lagið rak, og áfanga­heim­ili,“ seg­ir hann en fé­lagið kom að upp­bygg­ingu að Reykjalundi í sam­starfi við Sam­band ís­lenskra berkla­sjúk­linga (SÍBS).

Þegar nýju lífi var hleypt í Geðvernd­ar­fé­lagið fyr­ir tíu árum síðan rak fé­lagið tvö vernduð heim­ili, annað í Breiðholti og hitt í Ásholti. Íbú­arn­ir voru þrír á hvor­um stað, þrír karl­ar og þrjár kon­ur.

Fé­lagið hafði áður rekið fleiri slík heim­ili en þessi tvö voru þau sem enn voru eft­ir í rekstri á veg­um þess, seg­ir Kjart­an. „Á þess­um tíma varð okk­ur ljóst að þessi rekst­ur væri barns síns tíma þar sem lagaum­hverfið hafði gjör­breyst og hlut­verk rík­is og sveit­ar­fé­laga orðið allt annað en það var þegar fé­lagið var stofnað. Rök­rétt niðurstaða var að fara út úr þess­um rekstri og Reykja­vík­ur­borg tók við rekstri vernduðu heim­il­anna og þau færð til nú­tím­ans,“ seg­ir hann.

Að sögn Gunn­laug­ar Thorlacius, for­manns Geðvernd­ar­fé­lags Íslands, voru vernduðu heim­il­in rek­in í sam­starfi við Land­spít­al­ann og áfanga­heim­ilið í Álfalandi en þar bjuggu átta skjól­stæðing­ar. Áfanga­heim­ilið var ætlað fólki eft­ir út­skrift á geðdeild og þar gat það dvalið í eitt ár og fengið þjálf­un hjá starfs­fólki við að fóta sig í dag­legu lífi. „Þetta var millistig frá því að vera á sjúkra­húsi í að vera þátt­tak­andi í dag­legu lífi,“ seg­ir Gunn­laug.

Áður en við lokuðum áfanga­heim­il­inu gerðum við samn­ing við Land­spít­al­ann um alla fag­lega þjón­ustu en heim­ilið var rekið af okk­ur. Fyr­ir fjór­um árum var síðan tek­in ákvörðun um að það væri ekki leng­ur hlut­verk fé­lags­ins að reka slíkt heim­ili og því lokað, seg­ir Kjart­an.

„Í beinu fram­haldi og í sam­ræmi við upp­haf­lega hug­mynda­fræði og menn­ingu í fé­lag­inu gekk það á und­an öðrum með því að opna þessi heim­ili. Eng­inn ann­ar aðili sinnti þessu á þeim tíma,“ seg­ir Kjart­an en fyr­ir nokkr­um árum komst stjórn fé­lags­ins, sem er að mestu skipuð fag­fólki á þessu sviði, að þeirri niður­stöðu að tíma­bært væri að orka fé­lags­ins myndi bein­ast í aðrar átt­ir og í sam­ræmi við hefðir fé­lags­ins ein­beit­ir fé­lagið sér nú að til­finn­inga- og geðheil­brigði ungra barna sem það tel­ur að sé ekki nógu vel sinnt.

Get­ur sparað sjö millj­arða á ári

Mynd úr safni.
Mynd úr safni. mbl.is/​Hall­dór Kol­beins

Reiknað hef­ur verið út að sam­fé­lagið get­ur sparað sér sjö millj­arða ár­lega með því að halda vel utan um mæður á meðgöngu og börn þeirra fyrstu tvö árin. Með því að halda vel utan um mæður á meðgöngu og veita þeim sem þess þurfa aukna þjón­ustu í barneign­ar­ferli má spara sam­fé­lag­inu um­tals­verða fjár­muni til lengri tíma. Sí­fellt eru að koma fram niður­stöður rann­sókna sem sýna hve mik­il­væg­ur þessi tími er í þroska og þróun fóst­urs í móðurkviði og barns­ins fyrstu tvö árin, að því er fram kem­ur á vef Geðvernd­ar­fé­lags­ins en í grein sem Sæ­unn Kjart­ans­dótt­ir, hjúkr­un­ar­fræðing­ur og sál­grein­ir, ritaði fyr­ir nokkr­um árum seg­ir:

„Af þess­ari upp­hæð eru 72% kostnaðar­ins vegna barns­ins og fell­ur hann til í heil­brigðis-, fé­lags- og mennta­kerf­inu. Sem dæmi má nefna hegðun­ar­vanda barna og ung­linga, kvíða og átrask­an­ir, námserfiðleika, áfeng­is- og vímu­efna­notk­un, geðrask­an­ir, lík­am­lega sjúk­dóma og af­brot,“ seg­ir í grein Sæ­unn­ar.

Grunn­ur­inn að allri vel­ferð barns­ins

Á aðal­fundi Geðvernd­ar­fé­lags­ins fyr­ir rúmu ári var samþykkt stefna fé­lags­ins til tíu ára. Þar seg­ir meðal ann­ars að gagn­reynd­ar rann­sókn­ir sýni að tím­inn frá getnaði til tveggja ára ald­urs er af­ger­andi fyr­ir þroska og vel­ferð barna.

Nær­andi og næm umönn­un ung­barna er grund­vall­ar­atriði sem legg­ur grunn­inn að góðri sjálfs­mynd, and­legri og lík­am­legri heilsu og fé­lags­legri vel­ferð á full­orðins­ár­um. Að leggja góðan grunn í upp­hafi ævi­skeiðs í lífi barna eyk­ur lík­ur á far­sæld á full­orðins­ár­um sem stuðlar að hag­sæld fyr­ir sam­fé­lagið allt.

Rann­sókn­ir sýna að snemm­tæk­ur stuðning­ur og sál­fé­lags­leg inn­grip við fjöl­skyld­ur ung­barna kosta lítið miðað við sam­fé­lags­leg­an kostnað ef ekk­ert er að gert — niðurstaðan er sparnaður fyr­ir sam­fé­lagið.

London School of Economics (LSE) gaf út skýrslu árið 2014 sem sýndi að fyr­ir hverja krónu sem eytt er í þenn­an mála­flokk mætti spara 30. Miðað við ís­lensk­an raun­veru­leika og ár­lega fæðing­artíðni mætti spara 7 millj­arða ís­lenskra króna fyr­ir hvern ár­gang með því að sinna for­eldr­um á meðgöngu og börn­um þeirra fyrstu tvö árin á full­nægj­andi hátt. Það, hvernig við önn­umst börn frá fæðingu til tveggja ára ald­urs, ræður framtíð þeirra sem hef­ur í kjöl­farið áhrif á framtíð sam­fé­lags okk­ar.

Fé­lag fag­fólks í 70 ár

Dr. Hazel Douglas og Kjartan Valgarðsson undirrituðu samning Solihull Approach …
Dr. Hazel Douglas og Kjart­an Val­g­arðsson und­ir­rituðu samn­ing Soli­hull App­roach og Geðvernd­ar­fé­lags Íslands um sam­starf á Íslandi. Ljós­mynd aðsend

Að sögn Gunn­laug­ar er Geðvernd­ar­fé­lagið ekki í klín­ískri starf­semi og hef­ur aldrei verið nema þá kannski í gegn­um þessi vernduðu heim­ili sem voru rek­in af fé­lag­inu hér áður. Fé­lagið hef­ur alltaf verið fé­lag fag­fólks og stjórn­in alltaf skipuð fag­fólki. „Við erum mest í stefnu­mót­un og að reyna að koma á fram­færi breyttri hugs­un í mál­efn­um sem snerta geðfatlaðra. Þegar þörf­in var sem mest í að tengja fólk og draga úr for­dóm­um í garð geðfatlaðra þá vor­um við þar – að gera það sýni­legra, en hug­mynda­fræði okk­ar núna snýr að því að fara í mjög snemm­bær­ar for­varn­ir. Það er á fræðileg­um grunni, búum til fræðslu­efni, skrif­um grein­ar, gef­um út tíma­rit og setj­um fram skoðanir á frum­vörp­um og fleira. Þetta er ekki al­farið stefna fé­lags­ins en þetta er stefna okk­ar í for­vörn­um og þar er meg­inþungi starf­sem­inn­ar,“ seg­ir Gunn­laug.

Eins og áður sagði verður Geðvernd­ar­fé­lag Íslands 70 ára á morg­un og verður haldið upp á af­mælið með hátíðar­fundi fimmtu­dags­kvöldið 23. janú­ar í sal Íslenskr­ar erfðagrein­ing­ar. Sér­stak­ir heiðurs­gest­ir verða El­iza Reid for­setafrú og dr. Hazel Gouglas, stofn­andi og stjórn­andi Soli­hull App­roach, sem til­heyr­ir breska heil­brigðis­kerf­inu (NHS) í Bir­ming­ham á Englandi.

Dr. Hazel Douglas hóf starfs­fer­ill sinn sem klín­ísk­ur sál­fræðing­ur og vann með full­orðna. Hún fékk snemma áhuga á snemm­tækri íhlut­un og fyr­ir­byggj­andi heilsu­gæslu. Hún lagði í fram­hald­inu stund á nám í viðtalsmeðferð með börn­um og hóf að starfa að til­finn­inga- og geðheil­brigði barna. Hún hafði for­ystu um að þróa Soli­hull-aðferðina (The Soli­hull App­roach) þar sem mark­miðið er að samþætta þekk­ingu á til­finn­inga­legu heil­brigði og vellíðan við fræðslu og þjálf­un heil­brigðis­starfs­fólks ásamt upp­lýs­ing­um fyr­ir for­eldra. Hún tal­ar fyr­ir aðgengi fyr­ir alla að nám­skeiðum og fræðslu fyr­ir mæður á meðgöngu og nýbakaða for­eldra.

Geðvernd­ar­fé­lagið gerði á síðasta ári samn­ing við Soli­hull App­roach og er full­trúi þess á Íslandi. Með hon­um er fé­lagið „Soli­hull App­roach Licenced Center“ sem þýðir að fé­lagið mun kynna þá þekk­ingu og reynslu sem SA hef­ur þróað á und­an­förn­um ára­tug­um inn­an breska heil­brigðis­kerf­is­ins með því að bjóða upp á nám­skeið sem Soli­hull hef­ur þróað og boðið upp á í Stóra-Bretlandi og víðar.

Um 200 börn í hverj­um ár­gangi þurfa auk­inn stuðning

Rannsóknir bæði hérlendis og erlendis hafa sýnt að fjölskyldumiðuð lengri …
Rann­sókn­ir bæði hér­lend­is og er­lend­is hafa sýnt að fjöl­skyldumiðuð lengri viðtöl starfs­manna í mæðraeft­ir­liti og ung­barna­vernd hjálpa meiri­hluta for­eldra með van­líðan svo sem kvíða eða streitu í for­eldra­hlut­verki að leysa úr sín­um vanda. AFP

Anna Guðríður Gunn­ars­dótt­ir MSc., hjúkr­un­ar­fræðing­ur og sér­fræðing­ur í heilsu­gæslu­hjúkr­un, er ein þeirra sem flytja er­indi á fund­in­um en hún hef­ur notað Soli­hull-aðferðina í starfi sínu. Kjart­an seg­ir að hún leggi áherslu á fyrsta viðtal við verðandi mæður í eft­ir­liti á meðgöngu. Í stað þess að ræða við þær í 20 mín­út­ur þar sem drepið er á fjölda­mörg­um atriðum er lagður spurn­ingalisti fyr­ir verðandi mæður og rætt leng­ur við sum­ar, allt að einni klukku­stund. 20 mín­út­ur eru hvergi nærri nóg­ur tími fyr­ir ljós­móður eða hjúkr­un­ar­fræðing til að átta sig á því hvort kon­an þurfi auk­inn stuðning á meðgöngu, stuðning sem get­ur haft mik­il áhrif á allt líf viðkom­andi.

Miðað við töl­ur frá WHO þurfa um 5% kvenna veru­legt inn­grip á meðgöngu, það er þurfa á þriðja stigs þjón­ustu að halda, seg­ir Gunn­laug og miðað við meðaltal barna í ár­gangi eru það um 200 börn á ári á Íslandi.

„Þess­ar fjöl­skyld­ur þurfa á veru­legri aðstoð að halda. Meðal ann­ars vegna al­var­legs vímu­efna­vanda, virkra al­var­legra geðsjúk­dóma og al­var­legs fé­lags­legs vanda. Síðan má bæta við 20-30% sem þurfa á aðstoð að halda.

Rann­sókn­ir bæði hér­lend­is og er­lend­is hafa sýnt að fjöl­skyldumiðuð lengri viðtöl starfs­manna í mæðraeft­ir­liti og ung­barna­vernd hjálpa meiri­hluta for­eldra með van­líðan svo sem kvíða eða streitu í for­eldra­hlut­verki að leysa úr sín­um vanda.

Þetta er gríðarlega ódýr leið miðað við for­varna­gildið og áhrif­in á viðkom­andi börn síðar. Ef gripið er inn strax er hægt að koma í veg fyr­ir mik­inn vanda síðar. Hef­ur mik­il áhrif fyr­ir fjöl­skyld­ur í land­inu sál­rænt séð og bein­an kostnað sem fell­ur á heil­brigðis­kerfið, mennta­kerfið og fé­lags­lega kerfið, seg­ir Gunn­laug.

Gunn­laug og Kjart­an segja að erfiðlega hafi gengið að ná þess­um þrem­ur ráðuneyt­um sam­an þegar kem­ur að þessu for­varn­a­starfi þar sem kostnaður­inn fell­ur á hin ráðuneyt­in og öf­ugt. Hér megi margt bet­ur fara en þau binda von­ir við að breyt­ing sé að verða á þessu enda hafi þau sem gegna stöðu ráðherra í þess­um þrem­ur ráðuneyt­um nú sýnt áhuga og vilja til að bæta stöðu yngstu barn­anna. Enda eigi kerfið að laga sig að ein­stak­ling­un­um, ekki öf­ugt.

Meðal ann­ars er verið er að þýða bók Soli­hull App­roach: The First Five Ye­ars sem er hluti af fræðslu­efni fé­lags­ins og unnið sé að því að ná samn­ingi við sveit­ar­fé­lög um að halda nám­skeið fyr­ir alla þá sem koma að starfi með börn­um í viðkom­andi sveit­ar­fé­lög­um. Fræðsla sem tryggi betra ut­an­um­hald um for­eldra og börn af hálfu starfs­manna sveit­ar­fé­laga sem vinna með börn­um, svo sem ljós­mæður, hjúkr­un­ar­fræðing­ar, kenn­ar­ar, lög­regla, íþrótta­fé­lög, slökkvilið og fleiri.

Kjart­an seg­ir að hjá Soli­hull sé að finna sam­an­tekna reynslu af því að halda vel utan um mæður, ný­fædd börn og fjöl­skyld­ur al­mennt. „Þetta miðar allt að því að vernda börn fyr­ir áföll­um þannig að það séu meiri lík­ur á þau lifi far­sælu lífi og lendi ekki í kerf­inu með til­heyr­andi kostnaði. Hug­takið „það þarf þorp til að ala upp barn“ fang­ar vel þessa hugs­un. Að stilla sam­an hug­mynda­fræði fólks í garð barna og all­ir nálg­ist þau á sama hátt,“ seg­ir Kjart­an.

Bæði stærsta og um leið flókn­asta starfið

Sífellt eru að koma fram niðurstöður rannsókna sem sýna hve …
Sí­fellt eru að koma fram niður­stöður rann­sókna sem sýna hve mik­il­væg­ur þessi tími er í þroska og þróun fóst­urs í móðurkviði og barns­ins fyrstu tvö árin. AFP

Gunn­laug seg­ir að þessi nálg­un sé eins og stóll á þrem­ur fót­um: Þríþátta­mód­el gagn­kvæmni í sam­skipt­um, til­finn­inga­legt ut­an­um­hald (contain­ment) og at­ferl­is­mót­andi nálg­un.

„Soli­hull hef­ur sýnt fram á að ef þú veit­ir þetta til­finn­inga­lega ut­an­um­hald, ert gagn­kvæm­ur í sam­skipt­um – sérð og heyr­ir hvað viðkom­andi seg­ir – þá þarf ekki að fara mikið í at­ferl­is­mót­andi aðgerðir. Við þekkj­um það úr okk­ar kerfi að það er alltaf verið að at­ferl­is­móta. Allt frá fæðingu barns er verið að mæla hitt og þetta, svo sem hæð, þyngd, svefn og nær­ingu og kannski ekki mikið hlustað á hvernig for­eldr­um líður og hvernig sam­skipti þeirra eru við barnið,“ seg­ir Gunn­laug og bæt­ir við að rann­sókn­ir hafi sýnt það með af­ger­andi hætti að þessi nálg­un skili veru­leg­um ár­angri.

„For­eldra­starfið er ekki bara stærsta starfið sem þú tek­ur þér fyr­ir hend­ur held­ur einnig flókn­asta starfið og lítið fyr­ir­sjá­an­legt. Ef for­eldri er ekki í góðu jafn­vægi er flókið að eign­ast lítið barn. Þarft ekki að vera í sér­stak­lega miklu ójafn­vægi til þess að þetta geti reynst erfitt. Fólk með kvíðarask­an­ir þarf að geta séð hlut­ina nokkuð fyr­ir sér og svefn­leysi og annað get­ur haft mik­il áhrif á líðan þeirra. Hvað þá ef þú átt erfitt með að hafa stjórn á eig­in hvöt­um og lífi. Að búa við slík­ar aðstæður fyr­ir ungt barn sem hef­ur eng­an mögu­leika á að koma sér út úr þess­um aðstæðum er frek­ar vont. Þannig að við vilj­um styðja við þenn­an hóp for­eldra og barna,“ seg­ir Gunn­laug.

Þau segja að Geðvernd­ar­fé­lagið líti á það sem hlut­verk sitt að auka meðvit­und í sam­fé­lag­inu um að þessi mál skipti máli. Þess vegna ætl­um við einnig að beita okk­ur gagn­vart al­menn­ingi og frum­sýn­um mynd­band í tengsl­um við það á fund­in­um 23. janú­ar. Við vilj­um auka skiln­ing á því meðal al­menn­ings að þetta skipti máli og eins að hafa áhrif á stjórn­mála­menn sem taka ákv­arðanir hjá ríki og sveit­ar­fé­lög­um, segja þau og bæta við að þau hafi mikla trú á þverfag­legri vinnu með börn og taka fram að það sé ekki stjórn fé­lags­ins sem sé að halda slík nám­skeið held­ur sé fé­lagið bak­hjarl fyr­ir sveit­ar­fé­lög og aðra sem hafa áhuga á slík­um nám­skeiðum meðal ann­ars með því að út­vega sér­fræðinga sem geti haldið slík nám­skeið.

Styðja þarf bæði börn og ungmenni sem eiga foreldra með …
Styðja þarf bæði börn og ung­menni sem eiga for­eldra með geðsjúk­dóma. AFP

Úr stefnu Geðvernd­ar­fé­lags Íslands um geðheil­brigði á Íslandi

Það, hvernig við önn­umst börn frá fæðingu til tveggja ára ald­urs, ræður framtíð þeirra sem hef­ur í kjöl­farið áhrif á framtíð sam­fé­lags okk­ar.

Ástrík, ör­ugg og traust sam­skipti barns og for­eldra ásamt lær­dóms­hvetj­andi fjöl­skyldu og heim­ili, bygg­ir upp:

  • til­finn­inga­lega vellíðan (stund­um kallað geðheil­brigði barns);
  • hæfni til að móta og viðhalda já­kvæðum sam­skipt­um við aðra;
  • heil­ann og heil­brigða heil­a­starf­semi (um 80% af vexti heil­ans á sér stað fyr­ir þriggja ára ald­ur)
  • móður­máls­færni og hæfi­leik­ann til að læra, „mjúku” eig­in­leik­arn­ir til að tengj­ast öðrum, þríf­ast vel og í fram­hald­inu fara að læra „hörð” sann­indi sem varða leið að námi síðar meir. Að öllu þessu er grunn­ur­inn lagður á fyrstu mánuðum í lífi hvers barns.

Lít­ill stuðning­ur, sér­stak­lega þegar barni er ekki forðað frá of­beldi eða van­rækslu, get­ur haft var­an­leg áhrif á líf þess. Rann­sókn­ir hafa einnig sýnt að því bet­ur sem haldið er utan um fjöl­skyld­ur og börn sem aðstand­end­ur geðsjúkra, t.a.m. með sam­tali þar sem öll fjöl­skyld­an kem­ur sam­an, því bet­ur líður allri fjöl­skyld­unni og lík­ur minnka á að veik­indi flytj­ist áfram til næstu kyn­slóðar.

Mik­il­vægt er að fjöl­skyld­an ein­angrist ekki og reyni að fela hinn veika fyr­ir um­heim­in­um. Sýnt hef­ur verið fram á að áföll af ýms­um toga geta haft margþætt áhrif á lífs­skil­yrði og lífs­gæði. Það hef­ur komið í ljós á síðustu ára­tug­um að börn geta upp­lifað áföll (relati­onal trauma) vegna álags og veik­inda inn­an fjöl­skyld­unn­ar. Þessi áföll eru ekki alltaf sýni­leg öðrum þar sem þau eiga sér stað inn­an veggja heim­il­is og hafa þess vegna verið kölluð „hinn þögli far­ald­ur“. Komið hef­ur í ljós að af­leiðing­ar slíkra áfalla geta verið lang­vinn og haft í för með sér „bresti“ í bæði and­legri og lík­am­legri heilsu.

Al­var­leg áföll í bernsku, þegar heil­inn er enn í mót­un, hafa al­mennt meiri áhrif en þau sem við verðum fyr­ir síðar á lífs­leiðinni og því er mikið fengið með því að forða börn­um frá því að lenda í erfiðum aðstæðum og minnka skaðann með snemm­tæk­um stuðningi og inn­grip­um.

Geðvernd­ar­fé­lag Íslands tel­ur að til þess að bæta aðstæður barna í ís­lensku þjóðfé­lagi fyrstu árin þurfi að:

  • stytta vinnu­vik­una til að for­eldr­ar fái meiri tíma með börn­um sín­um,
  • lengja fæðing­ar­or­lof í 18 mánuði, eða brúa bilið með heim­greiðslum til for­eldra sem það kjósa,
  • styrkja fagþekk­ingu starfs­fólks leik­skóla og ráða fleiri leik­skóla­kenn­ara í stað ófag­menntaðs starfs­fólks,
  • auka skiln­ing og þekk­ingu stjórn­mála­manna á mik­il­vægi fyrstu ár­anna í lífi hvers barns,
  • stofna Fjöl­skyldu­hús í sam­starfi heilsu­gæslu, sveit­ar­fé­lags og vel­ferðarsam­taka þar sem fjöl­skyld­ur og börn geta hist og átt sam­skipti til að auka tengsl og haft aðgang að fag­fólki þegar á þarf að halda

Geðvernd­ar­fé­lagið tel­ur einnig að mynda eigi stuðnings­hópa fyr­ir börn og ung­linga sem eiga geðveika for­eldra sem heilsu­gæsl­an/​Fjöl­skyldu­hús haldi utan um.

Geðvernd­ar­fé­lagið tel­ur brýnt að ít­ar­leg­ar rann­sókn­ir verði fram­kvæmd­ar á  aðstæðum barna á Íslandi í sam­vinnu við há­skóla lands­ins, að því er fram kem­ur í stefnu fé­lags­ins.


Greinin birtist á mbl.is 16.01.2020

Námskeið á næstunni

Námskeið á næstunni

Þessi námskeið og fræðslukvöld verða í boði hjá Áfalla- og sálfræðimiðstöðinni á vorönn og verður skráning í þau auglýst sérstaklega.

23. mars Lágt sjálfsmatHópmeðferð

Upplýsingar: námskeiðið er 9 vikur og kennt er einu sinni í viku, 90 mín í senn. Fjöldi þátttakanda er 10-12 manns.  Markmið  námskeiðsins er að vinna að bættu sjálfsmati þáttakanda með því að skoða kjarnaviðhorf og lífsreglur og takast á við vítahringi sjálfsgagnrýni.

  Umsjón: Lilja Dís Ragnarsdóttir og Tinna Jóhönnudóttir

1.apríl  HAM við Kvíða og streitustjórnunHópmeðferð

Upplýsingar: námskeiðið er 6 vikur og kennt er einu sinni viku, 60 mín í senn. Fjöldi þátttakenda er 10-12. Markmið námskeiðsins er að   fara yfir helstu einkenni kvíða, hvernig hann viðhelst og hvernig hægt er að ná tökum á honum með gagnlegum aðferðum til   streitustjórnunar. Einnig verður tekist á við frestunaráráttu sem er algegnur fylgifiskur kvíða.

  Umsjón: Lilja Dís Ragnarsdóttir og Tómas Hermannsson

14. maí Fræðslukvöld um áföll og áfallastreitu

  Umsjón: Sjöfn Evertsdóttir

24. ágúst Áföll í æskuHópmeðferð

Upplýsingar: námskeiðið er í 9 vikur og kennt er tvisvar í viku, 90   mín í senn. Fjöldi þátttakanda er 10. Markmið námskeiðsins er að   vinna úr andlegum afleiðingum áfalla og erfiðrar lífsreynslu í æsku   og draga úr áhrifum þeirra á daglegt líf og auka lífsgæði.

  Umsjón: Lilja Dís Ragnarsdóttir og Tinna Jóhönnudóttir   Handleiðsla og yfirumsjón Sjöfn Evertsdóttir